از منظر روانشناسی، مواجهه مداوم با تصاویر مربوط به خانههای لوکس، سفرهای متعدد، روابط ظاهراً بینقص، پوششهای گرانقیمت، مهمانیها و موفقیتهای دائمی میتواند زمینهساز مقایسه اجتماعی شود. انسان معمولاً خود را با دیگران مقایسه میکند، اما در شبکههای اجتماعی این مقایسه نابرابر است؛ زیرا فرد، زندگی واقعی و پر از مشکلات خود را با نسخهای ویرایششده و گزینششده از زندگی دیگران مقایسه میکند.
تکرار این مقایسه میتواند احساس ناکافیبودن، نارضایتی از زندگی، کاهش عزتنفس، اضطراب مالی، افزایش میل به مصرفگرایی و نارضایتی از ظاهر و روابط را تشدید کند. بهخصوص در نوجوانان و جوانان، که هویت و اعتمادبهنفس هنوز در حال شکلگیری است، این تأثیر میتواند عمیقتر باشد.
از سوی دیگر، برخی الگوهای اینستاگرامی نوعی عادیسازی انتظارات غیرواقعبینانه ایجاد میکنند؛ به این معنا که امکانات، درآمد، زیبایی، سفر، تفریح یا سبک زندگی خاص، بهتدریج بهعنوان یک «استاندارد معمول» معرفی میشود. در چنین شرایطی، فاصله میان واقعیت زندگی فرد و تصویری که از زندگی ایدهآل میبیند، میتواند به نارضایتی مزمن منجر شود.
البته نمیتوان افزایش آسیبهای اجتماعی را صرفاً به بلاگرها یا اینستاگرام نسبت داد. آسیبهای اجتماعی پدیدههایی چندعاملی هستند و عواملی مانند شرایط اقتصادی، خانواده، آموزش، محیط اجتماعی، فرصتهای شغلی و وضعیت فرهنگی نیز در شکلگیری آنها نقش دارند. اما سبک زندگی نمایشی و مقایسهمحور در شبکههای اجتماعی میتواند یکی از عوامل تشدیدکننده برخی فشارهای روانی و اجتماعی باشد.
مسئله اصلی، وجود اینستاگرام نیست؛ مسئله زمانی آغاز میشود که تصویر مجازی جایگزین واقعیت شود و ارزش فرد، موفقیت او و حتی میزان رضایتش از زندگی بر اساس چیزی سنجیده شود که دیگران در فضای مجازی به نمایش میگذارند.
جامعه سالم به انسانهایی نیاز دارد که بتوانند میان «زندگی واقعی» و «ویترین مجازی» تفاوت بگذارند. آموزش سواد رسانهای، تقویت تفکر انتقادی، آگاهی خانوادهها و آموزش مهارتهای تنظیم هیجان و مدیریت مصرف شبکههای اجتماعی، میتواند در کاهش پیامدهای منفی این پدیده مؤثر باشد.
زندگی واقعی قرار نیست شبیه یک صفحه اینستاگرامی باشد؛ زندگی واقعی مجموعهای از موفقیتها، شکستها، نگرانیها، تلاشها و لحظات سادهای است که معمولاً دوربینها آنها را ثبت نمیکنند.
