
یادداشت تحلیلی | ایوب ظاهری
خوزستان را نمیتوان استانی فاقد ظرفیت فرهنگی دانست. این استان از تنوع قومی، زبانها و گویشهای محلی، موسیقی، آیینها، آثار تاریخی، میراث تمدنی، هنرمندان، مراکز دانشگاهی و سرمایه اجتماعی برخوردار است. مسئله اصلی، کمبود داشتهها نیست، بلکه چگونگی شناسایی، حفظ، حمایت و تبدیل این ظرفیتها به فرصتهای پایدار فرهنگی و اجتماعی است.
مواد ۹۵ تا ۱۰۳ منشور حقوق شهروندی، موضوعاتی همچون دسترسی به فرهنگ، مشارکت در فعالیتهای فرهنگی، احترام به تنوع، حفاظت از میراث فرهنگی، حمایت از فعالیتهای هنری و حق استفاده و آموزش زبانها و گویشهای محلی را مورد توجه قرار میدهد. بر این مبنا، سیاستگذاری فرهنگی در خوزستان نباید صرفاً در برگزاری مراسم و مناسبتها خلاصه شود، بلکه باید با میزان دسترسی مردم به امکانات، فرصت مشارکت، حمایت از استعدادهای بومی و حفظ هویت فرهنگی مناطق سنجیده شود.
خوزستان، مجموعهای از ظرفیتهای متفاوت که نیازمند مدیریت متناسب است
اهواز بهعنوان مرکز استان، ظرفیت شکلگیری قطب فرهنگی، هنری، رسانهای و آموزشی را دارد. آبادان و خرمشهر با هویت اجتماعی، تاریخی، موسیقی و میراث شهری خود، قابلیت توسعه گردشگری فرهنگی و صنایع خلاق را دارند. شوش و شوشتر، با پشتوانه تمدنی و آثار تاریخی، از مهمترین محورهای گردشگری فرهنگی کشور محسوب میشوند. دزفول با معماری تاریخی، صنایع دستی و ظرفیتهای هنری، ایذه با میراث باستانی و فرهنگی، بهبهان با پیشینه تاریخی و آیینهای بومی، و مسجدسلیمان با میراث صنعتی، فرهنگ بختیاری و تاریخ شکلگیری صنعت نفت، هرکدام میتوانند سهم مؤثری در نقشه فرهنگی استان داشته باشند.
در کنار این شهرها، اندیکا، لالی، هفتکل، رامهرمز، شادگان، ماهشهر و سایر مناطق استان نیز از ظرفیتهای فرهنگی، اجتماعی، تاریخی و بومی برخوردارند که نباید در سایه تمرکز امکانات در مراکز بزرگ شهری نادیده گرفته شوند. توسعه فرهنگی زمانی معنا پیدا میکند که فرصتها تنها در چند شهر محدود باقی نماند و سایر مناطق نیز متناسب با هویت، نیاز و ظرفیت خود دیده شوند.
یکی از ضعفهایی که در ارزیابی مدیریت فرهنگی باید جدی گرفته شود، غلبه نگاه برنامهمحور بر نتیجهمحور است. برگزاری جشنواره، نمایشگاه، همایش و برنامه مناسبتی، بهخودیخود نشانه موفقیت نیست. پرسش اصلی این است که این برنامهها چه اثری بر وضعیت هنرمندان، دسترسی مردم، رونق فرهنگی شهرها، حفظ میراث بومی و ایجاد فرصت برای نسل جوان داشتهاند؟
مدیریت فرهنگی استان نیازمند برنامهای روشن، توزیع متوازن اعتبارات، حمایت از انجمنها و هنرمندان مستقل، تقویت زیرساختهای فرهنگی شهرستانها و استفاده از ظرفیت شهرداریها، دانشگاهها، بخش خصوصی و فعالان اجتماعی است. همچنین شفافیت در هزینهکرد اعتبارات فرهنگی و امکان ارزیابی عملکرد، میتواند فاصله میان گزارشهای اداری و واقعیت موجود را کاهش دهد.
نمیتوان از توسعه فرهنگی سخن گفت، اما فضاهای فرهنگی را بدون برنامه مؤثر رها کرد، هنرمندان را در مسیر فعالیت با مشکلات متعدد مواجه ساخت، ظرفیتهای تاریخی را صرفاً به ثبت و معرفی محدود کرد یا سهم شهرستانها از برنامههای استانی را به تصمیمهای مقطعی واگذار کرد.
مطالبه توجه به حقوق فرهنگی شهروندان، نه تخریب مدیران و نه نفی اقدامات انجامشده است. این مطالبه، درخواست برای پاسخگویی، اصلاح مسیر، استفاده از ظرفیتهای موجود و حرکت به سمت مدیریت فرهنگی اثربخشتر است.
مدیران فرهنگی خوزستان باید بهجای تکیه بر آمار برگزاری برنامهها، با شاخصهای روشن به مردم پاسخ دهند، چه میزان زیرساخت فرهنگی توسعه یافته، چه تعداد از هنرمندان و تشکلهای محلی حمایت شدهاند، امکانات چگونه میان شهرستانها توزیع شده و چه برنامهای برای حفظ و معرفی میراث فرهنگی مناطق وجود دارد؟
خوزستان برای توسعه فرهنگی، کمبود سرمایه تاریخی و اجتماعی ندارد. آنچه ضرورت دارد، مدیریت آگاه، برنامهریزی مستمر، نگاه عادلانه به شهرستانها و خروج فرهنگ از حاشیه برنامههای اداری است.
فرهنگ را نمیتوان با تعداد مراسم سنجید و عملکرد را نمیتوان صرفاً با گزارشهای رنگارنگ اثبات کرد. معیار واقعی، اثری است که در زندگی مردم باقی میماند.
۲۸ آبان ۱۴۰۵
























